
رابط کاربری یا UI مجموعهٔ اجزا و رفتارهایی است که کاربر از طریق آنها با سایت تعامل میکند؛ از منو، دکمه و فرم تا چیدمان، متن و پیامهای صفحه. طراحی UI مشخص میکند این اجزا چگونه دیده شوند و در حالتهای مختلف چه واکنشی نشان بدهند. تجربهٔ کاربری یا UX دامنهٔ گستردهتری دارد و به کل تجربهٔ فرد در رسیدن به هدفش مربوط است.
برای مثال، در سایت رزرو اقامتگاه، خوانایی تقویم و مشخصبودن روز انتخابشده به رابط کاربری مربوط است. پیداکردن اتاق مناسب، فهمیدن هزینهٔ نهایی و اطمینان از ثبت رزرو، بخشهایی از تجربهٔ کاربر هستند. یک صفحهٔ خوشظاهر میتواند بخشی از این مسیر را آسان کند؛ کیفیت مسیر به اطلاعات، منطق سامانه و خدمات پشت آن هم وابسته است.
طراحی رابط کاربری سایت شامل چه چیزهایی است؟
UI مخفف User Interface است. در یک سایت، کاربر محتوا را میخواند، میان صفحهها حرکت میکند، اطلاعات وارد میکند و نتیجهای دریافت میکند. طراح رابط باید این ارتباط را روشن و قابل استفاده کند. انتخاب رنگ و تصویر، بخشی از همین کار است.
- ساختار و سلسلهمراتب: عنوان، توضیح، قیمت و اقدام اصلی باید در جای قابل تشخیص قرار بگیرند.
- نوشتار و خوانایی: فونت، اندازه، فاصلهٔ خطها و طول متن باید برای خواندن روی دستگاههای مختلف مناسب باشند.
- اجزای تعاملی: منو، فیلتر، دکمه، فهرست انتخاب و فرم باید نقش مشخصی داشته باشند.
- حالتها و بازخورد: انتخابشدن، انتظار برای پاسخ، خطا و موفقیت باید برای کاربر قابل فهم باشند.
- هماهنگی میان صفحهها: اجزایی که کار مشابه دارند، باید ظاهر و رفتار قابل پیشبینی داشته باشند.
در رزرو اقامتگاه، طراحی تقویم فقط کشیدن خانههای روزها نیست. امروز، تاریخ انتخابی، روز بدون ظرفیت و تاریخ خارج از محدوده باید از هم قابل تشخیص باشند. کاربر باید بتواند انتخابش را اصلاح کند و بفهمد چرا بعضی روزها قابل رزرو نیستند.
تفاوت UI و UX چیست؟
UI بخشی از تجربهٔ کاربری را شکل میدهد. UX یا User Experience، برداشتها و تجربهٔ فرد در تعامل با محصول یا خدمت را در بر میگیرد؛ بنابراین به زیبایی صفحه یا حتی آسانبودن یک دکمه محدود نمیشود. در تعریف Nielsen Norman Group نیز رابطهٔ کاربر با محصول و خدمات، گستردهتر از رابط آن در نظر گرفته شده است.
اگر سایت رزرو، اطلاعات ظرفیت را بهروز نشان ندهد، کاربر ممکن است پس از طیکردن همهٔ مراحل متوجه نبودن اتاق شود. تغییر رنگ دکمه این مشکل را حل نمیکند. از سوی دیگر، اگر ظرفیت درست باشد اما وضعیت روزها فهمیده نشود، طراحی تقویم باید بررسی شود. این مسائل میتوانند همزمان وجود داشته باشند.
| موضوع | تمرکز در طراحی UI | پرسش گستردهتر دربارهٔ UX |
|---|---|---|
| انتخاب اقامتگاه | چیدمان کارت، تصویر و مشخصات | آیا اطلاعات برای مقایسه و تصمیم کافی است؟ |
| انتخاب تاریخ | خوانایی تقویم و نمایش انتخاب | آیا کاربر تاریخ و ظرفیت مناسب را پیدا میکند؟ |
| تکمیل فرم | برچسبها، ورودیها و پیام خطا | آیا اطلاعات خواستهشده لازم و قابل تهیه است؟ |
| ثبت رزرو | نمایش وضعیت و تأیید نهایی | آیا کاربر از ثبت رزرو مطمئن است و امکان پیگیری دارد؟ |
مرز وظایف در تیمها یکسان نیست و یک طراح ممکن است در هر دو حوزه کار کند. عنوان شغلی بهتنهایی محدودهٔ کار را روشن نمیکند؛ باید خروجی و مسئولیت مشخص باشد. در مقالهٔ اصول طراحی تجربهٔ کاربری وب میتوانید بررسی مسیر و نیاز کاربر را دقیقتر دنبال کنید.
یک رابط کاربری خوب را چگونه بررسی کنیم؟
اقدام اصلی و اطلاعات لازم مشخص باشند
در هر صفحه روشن کنید کاربر برای چه کاری آمده و پیش از اقدام چه اطلاعاتی نیاز دارد. در رزرو، تاریخ، ظرفیت، هزینه و شرایط باید در زمان مناسب دیده شوند. اگر همهٔ دکمهها به یک اندازه برجسته باشند، تشخیص اقدام اصلی دشوار میشود.
عنوان دکمه باید کارِ آن را توضیح دهد. «بررسی ظرفیت» و «ثبت نهایی رزرو» دو اقدام متفاوتاند؛ استفاده از «ادامه» برای همهٔ مرحلهها ممکن است نتیجهٔ کلیک را مبهم کند. آیکون بدون توضیح هم باید فقط زمانی به کار برود که معنای آن برای کاربران هدف روشن است.
متن و کنترلها قابل خواندن و تشخیص باشند
رنگ کمرنگ ممکن است در نمایشگر طراح دیده شود، اما برای همهٔ کاربران خوانا نباشد. معیار کنتراست متن در WCAG 2.2 سطح AA برای متن معمولی حداقل ۴٫۵ به ۱ و برای متن درشت، با تعریف همان استاندارد، حداقل ۳ به ۱ است؛ این معیار استثناهایی مانند لوگو و کنترل غیرفعال دارد. ظاهر رنگ را با ابزار اندازه بگیرید.
خطا یا انتخاب را فقط با تغییر رنگ نشان ندهید. در تقویم میتوان رنگ را با نشانهٔ انتخاب یا توضیح وضعیت همراه کرد. متن بلند فارسی، عنوان چندخطی، عدد و واژهٔ انگلیسی را نیز با دادهٔ واقعی بررسی کنید.
فرم، راهنمای روشن و خطای قابل اصلاح داشته باشد
هر ورودی باید برچسبی مشخص و مرتبط با همان کنترل داشته باشد. نوشتن نام فیلد فقط داخل کادر، با شروع تایپ راهنما را از دید کاربر حذف میکند. اطلاعات لازم را پیش از ورود داده توضیح دهید و فیلدهای اجباری را مشخص کنید.
پیام «اطلاعات اشتباه است» محل و روش اصلاح را نمیگوید. پیامی مانند «تاریخ خروج باید بعد از تاریخ ورود باشد» به کاربر کمک میکند انتخابش را درست کند. بعد از ارسال نیز باید معلوم شود درخواست ثبت شده یا به اصلاح نیاز دارد. دادههای صحیحِ واردشده را بیدلیل پاک نکنید.
رابط روی موبایل، صفحهکلید و بزرگنمایی کار کند
وبسایت هم ممکن است بیشتر با گوشی استفاده شود؛ اصول لمسپذیری به اپلیکیشن محدود نیست. اندازه و فاصلهٔ دکمهها را طوری انتخاب کنید که فعالکردن گزینهٔ کناری بهاشتباه دشوار باشد. معیار حداقل اندازهٔ هدف در WCAG 2.2 سطح AA، اندازهٔ ۲۴ در ۲۴ پیکسل CSS یا شرایط فاصلهگذاری مشخص را مطرح میکند و استثنا دارد؛ این عدد، اندازهٔ پیشنهادی برای همهٔ دکمهها نیست.
با صفحهکلید میان کنترلها حرکت کنید و مشخصبودن محل تمرکز را ببینید. با بزرگکردن متن و کوچکشدن عرض هم بررسی کنید که اطلاعات یا دکمهٔ اصلی زیر لایهها پنهان نشوند. جمعکردن نسخهٔ دسکتاپ در یک صفحهٔ باریک، بهتنهایی طراحی واکنشگرا ایجاد نمیکند.
مراحل طراحی UI از نیاز تا تحویل
۱. مشخصکردن کار اصلی و محتوای صفحه
پیش از انتخاب رنگ، کاربر، هدف و اطلاعات مورد نیازش را روشن کنید. برای صفحهٔ رزرو بنویسید کاربر چه چیزی انتخاب میکند، چه محدودیتی دارد و در پایان چه نتیجهای میبیند. متن و دادهٔ واقعی را از همین مرحله وارد طراحی کنید.
۲. طراحی ساختار و نمونهٔ تعاملی
ابتدا جای اجزا را در یک طرح ساده یا وایرفریم بررسی کنید. سپس نمونهای بسازید که بتوان در آن انتخاب تاریخ، بازگشت و اصلاح فرم را امتحان کرد. نمونهٔ تعاملی رفتار پیشنهادی را نشان میدهد؛ اتصال واقعی به ظرفیت و ثبت رزرو در مرحلهٔ توسعه انجام میشود.
۳. تعریف ظاهر و حالتهای اجزا
سبک عنوانها، متنها، رنگها، فاصلهها و اجزای تکراری را مشخص کنید. دکمه فقط حالت عادی ندارد؛ انتخاب، تمرکز صفحهکلید، غیرفعالبودن و انتظار هم باید طراحی شوند. برای فهرست خالی، قطع ارتباط و پاسخ ناموفق نیز وضعیت قابل فهم در نظر بگیرید.
۴. بررسی با کاربر و همراهی در پیادهسازی
از فردی از گروه مخاطب بخواهید یک کار مشخص انجام دهد؛ مثلاً برای دو شب اقامت، تاریخ انتخاب کند و به مرحلهٔ تأیید برسد. محل مکث، انتخاب اشتباه و برداشت او از پیامها را ثبت کنید. پرسیدنِ «طرح را دوست دارید؟» برای بررسی قابل استفاده بودن مسیر کافی نیست.
پس از پیادهسازی، نسخهٔ واقعی را هم بررسی کنید. فونت، دادهٔ بلند، سرعت پاسخ و رفتار فرم ممکن است با نمونه تفاوت داشته باشند. نقش ساخت رابط در مقالهٔ فرانتاند چیست؟ توضیح داده شده است.
در سفارش طراحی رابط کاربری چه خروجیهایی بخواهیم؟
محدودهٔ طراحی را در توافق مشخص کنید. فقط شمارش صفحهها کافی نیست؛ یک صفحهٔ رزرو چندین حالت و تصمیم دارد. این موارد را با توجه به پروژه روشن کنید:
- فهرست صفحهها، نقش کاربران و مسیرهای اصلی.
- طرح نسخهٔ موبایل و نمایشگرهای بزرگتر، متناسب با مخاطب.
- حالتهای خالی، خطا، انتظار و تکمیل موفق عملیات.
- اجزای قابل استفادهٔ دوباره، سبک نوشتار و قواعد فاصلهگذاری.
- فایلهای قابل ویرایش، نمونهٔ تعاملی و توضیح رفتارهای مهم.
- روش بررسی و اصلاح تفاوتهای طراحی با نسخهٔ پیادهشده.
برای روشنکردن نیاز پروژه، مقالهٔ اطلاعات لازم پیش از سفارش طراحی سایت را ببینید. اگر سایت فعلی دارید، نمونهٔ مشکل را هم آماده کنید: کاربر در کدام صفحه، با چه دستگاهی و هنگام چه کاری دچار مشکل میشود؟
چه زمانی تغییر ظاهر سایت کافی نیست؟
اگر هزینهٔ نهایی دیر مشخص میشود، اطلاعات محصول ناقص است یا نتیجهٔ ثبت درخواست قابل پیگیری نیست، ابتدا خود مسیر و اطلاعات را بررسی کنید. طراحی UI میتواند نمایش و تعامل را اصلاح کند؛ بهروزشدن موجودی، محاسبهٔ هزینه و رسیدگی به درخواست به بخشهای دیگری هم وابستهاند.
پیش از بازطراحی، مشکل و معیار بررسی را بنویسید. برای نمونه، ببینید چند نفر از شرکتکنندگان آزمون، تاریخ را درست انتخاب میکنند و بدون کمک به تأیید میرسند. تغییر این نتیجه را با شرایط قابل مقایسه بسنجید. یک طرح تازه، افزایش فروش یا رتبهٔ گوگل را بهتنهایی تضمین نمیکند.
اگر برای سایت یا اپ کسبوکارتان طراحی سفارش میدهید، نیاز را با مسیر واقعی کاربر توضیح دهید. در خدمات طراحی سایت و اپلیکیشن داپا میتوانید حوزهٔ مرتبط را بررسی کنید.
پرسشهای متداول
طراحی UI همان طراحی گرافیک است؟
بخشی از مهارتهای بصری مشترک است، اما طراحی رابط به تعامل هم میپردازد. رفتار فرم، وضعیت دکمه و نمایش خطا باید همراه با ظاهر تعریف شوند.
آیا طراح UI باید برنامهنویسی بلد باشد؟
همهٔ نقشهای طراحی به نوشتن کد نیاز ندارند. شناخت محدودیتهای وب، رفتار اجزا و همکاری با توسعهدهنده به تحویل قابل اجرا کمک میکند. مسئولیت کدنویسی باید در محدودهٔ کار مشخص شود.
آیا فایل طراحی یعنی سایت آماده است؟
خیر. طرح یا نمونهٔ تعاملی، ظاهر و بخشی از رفتار پیشنهادی را نشان میدهد. ساخت رابط واقعی، اتصال به داده و آزمون عملکرد، کارهای جداگانهای هستند.
برای سایت کوچک هم بررسی UX لازم است؟
حتی در یک سایت کوچک باید معلوم باشد مخاطب چه کاری میخواهد انجام دهد و آیا میتواند آن را کامل کند. عمق تحقیق و آزمون را با اهمیت تصمیم، مخاطبان و محدودهٔ پروژه تنظیم کنید.